Có những quyết định tưởng như đúng ở thời điểm đưa ra, nhưng chỉ khi nhìn lại, chúng ta mới nhận ra mình đã bị những suy nghĩ quen thuộc dẫn dắt. Trong công việc hằng ngày, khi phải xử lý nhiều thông tin, áp lực tiến độ và những bài toán phức tạp, hiểu được cách bộ não đưa ra lựa chọn sẽ giúp mỗi người nhìn nhận vấn đề tỉnh táo và khách quan hơn. “Tư duy nhanh và chậm” của Daniel Kahneman giúp người đọc hiểu rõ hơn cách con người suy nghĩ, đồng thời nhắc chúng ta dành thêm thời gian để suy nghĩ và kiểm chứng trước khi kết luận để hạn chế những quyết định vội vàng. 

Hai hệ thống tư duy

Daniel Kahneman cho rằng bộ não của chúng ta vận hành qua hai hệ thống:

• Hệ thống 1: “Tư duy nhanh” giúp con người phản ứng gần như ngay lập tức trước những tình huống quen thuộc. 
• Hệ thống 2: “Tư duy chậm” được huy động khi cần phân tích, cân nhắc và đưa ra những quyết định phức tạp hơn. 

Hai hệ thống này không tách rời nhau mà luôn phối hợp trong suốt quá trình suy nghĩ và ra quyết định. Theo tác giả, não bộ thường ưu tiên Hệ thống 1 để tiết kiệm năng lượng. Chính vì vậy, chúng ta đôi khi dễ bị những thiên kiến hay suy đoán chủ quan chi phối mà không nhận ra.

Biết khi nào cần “tư duy nhanh” và khi nào cần “tư duy chậm” sẽ giúp ta đưa ra những quyết định hiệu quả hơn.

Những thiên kiến vô tình chi phối quyết định của chúng ta 

Điều thú vị là những khái niệm tưởng như học thuật này lại xuất hiện mỗi ngày ngay trên bàn làm việc của chúng ta. Daniel Kahneman chỉ ra nhiều “bẫy tư duy” mà ai cũng có thể gặp phải, như Hiệu ứng neo (Anchoring effect) khiến chúng ta bị ảnh hưởng quá nhiều bởi thông tin đầu tiên, hay Thiên kiến xác nhận (Confirmation bias) khiến con người có xu hướng chỉ tìm những bằng chứng ủng hộ điều mình vốn đã tin. Tác giả cũng nhắc đến Thành kiến tự tin thái quá (Overconfidence bias) - nguyên nhân khiến nhiều người đánh giá thấp rủi ro hoặc quá lạc quan khi lập kế hoạch. Khi hiểu được những thiên kiến này, mỗi chúng ta sẽ biết dành thêm thời gian để kiểm chứng thông tin, lắng nghe nhiều góc nhìn và cân nhắc kỹ hơn trước khi đưa ra những quyết định quan trọng. 

Nhận diện “bẫy tư duy”.

Từ tư duy đến chất lượng công việc 

Trong lĩnh vực tư vấn xây dựng điện, mỗi dự án đều đặt ra những yêu cầu khác nhau và mọi quyết định đều cần sự chính xác. Kinh nghiệm và trực giác từ Hệ thống 1 giúp kỹ sư phản ứng nhanh trước những tình huống quen thuộc. Nhưng với những bài toán phức tạp hoặc các quyết định quan trọng, Hệ thống 2 lại phát huy vai trò khi buộc chúng ta dừng lại để phân tích, kiểm chứng và cân nhắc kỹ hơn. Khi biết lúc nào cần phản ứng nhanh và lúc nào nên dừng lại để suy nghĩ kỹ hơn, mỗi quyết định sẽ thêm phần chắc chắn. Điều đó được thể hiện qua từng bản vẽ, từng giải pháp kỹ thuật và cuối cùng là chất lượng của mỗi công trình.

Có những quyết định cần được đưa ra rất nhanh nhưng cũng có những quyết định xứng đáng để chúng ta dành thêm thời gian suy xét.

Có những quyết định cần được đưa ra rất nhanh. Nhưng cũng có những quyết định xứng đáng để chúng ta dành thêm thời gian suy xét. “Tư duy nhanh và chậm” không làm mọi lựa chọn trở nên dễ dàng hơn, nhưng giúp chúng ta nhìn rõ hơn cách mình suy nghĩ trước mỗi quyết định. Và đôi khi, chỉ một nhịp chậm đúng lúc cũng đủ tạo nên khác biệt trong chất lượng công việc và cách chúng ta trưởng thành cùng nghề. 
 
Để hiểu hơn về cuốn sách mời Quý Anh/Chị tìm đọc sách đang được trưng bày tại Không gian tri thức PECC2, ngoài ra Quý Anh/Chị có thể tra cứu Danh mục Sách - Không gian tri thức PECC2 đã được cập nhật tại đây.

Thực hiện: PECC2-TR&D